Tekst i fotografije: Miroslav Golubović

Žiča se nalazi pet kilometara južno od Kraljeva a tridesetak od Vrnjačke banje. Jedan je od najznačajnijih srpskih manastira. Zadužbina je Stefana Prvovenčanog, prvog srpskog kralja. Smatra se da je crkva, koja je posvećena Vaznesenju Hristovom - Svetom Spasu, a u narodu poznata još i kao "Mati mnogih crkava", podignuta u periodu izmedju 1206. i 1217. godine. Značaj Žiče se ogleda u tome što je osmišljena da bude katedralna crkva najvišeg ranga, odnosno da se u njoj krunišu srpski vladari i ustoličuju arhiepiskopi i ostali crkveni velikodostojnici.

Crkva posvećena Hristovom Vaznesenju

Stefan Nemanjić je u Spasovoj crkvi krunisan 1217. godine za kralja, a kada je 1220. proglašena Arhiepiskopija, sveti Sava je u Žiči hirotonisao nove episkope samostalne crkve. Iako je Spasova crkva građena po ugledu na studeničku Bogorodičinu crkvu, ona je zapravo postala graditeljski uzor za sve druge crkve Raške škole.

Zidana je u duhu vizantijskog graditeljstva, a uz bočne zidove unutrašnje priprate podignuta su i dva paraklisa - kapele, koji su posvećeni Svetom Savi Jerusalimskom (koji je bio monaški uzor Svetoga Save) i arhiđakonu Stefanu (zaštitniku dinastije Nemanjića). I danas žička crkva lako očara posmatrača šarenilom svojih fasada, a nije teško zamisliti kako je izgledala nekada dok su se još mogli videti i drugi slikani ukrasi - zelene i crvene trake, oslikani ornamenti i razne predstave.

Veruje se da je celukupni program živopisa u Žiči osmislio Sveti Sava, i da se kroz slikanu dekoraciju još jednom želeo podvući taj katedralni karakter crkve. Zato se nije štedelo pri izgradnji i oslikavanju crkve. Dovedeni su najbolji majstori, kamenoresci i slikari iz Carigrada, a po osvećenju crkve u njoj su se čuvale i najznačajnije relikvije. Pretpostavlja se da se na spratu kule koja je podignuta u sklopu spoljne priprate crkve možda nalazila i monaška kelija Svetoga Save kao i njegova biblioteka, s obzirom da je vrlo verovarno da je on u Žiči provodio dosta svog vremena.

Manastir je veoma slikovit. Na svakom koraku, okretu, se pojavljuje, otkriva fotografija. Mislili smo da ćemo se zadržati pola sata, a ostali smo dva. Svaki ugao, detalj, pejzaž su neverovatni. U radnji manastira se mogu kupiti knjige i suveniri.